«دختري اينجا نشسته داره گريه مي‌کنه»

بيست و سوم خرداد مصادف است با سالروز تولد «گيتي پاشايي». هنرمند بازيگر، آهنگساز و خواننده‌اي که ماه پيش، دهمين سال درگذشت او بود و کسي را خبر نشد.

در معرفي او در کتاب «زنان موسيقي ايران» به‌قلم «توکا ملکي» آمده که: «گيتي پاشايي در سال 1327 در تهران به‌دنيا آمد و در 17 ارديبهشت‌ماه 1374 بر اثر بيماري سرطان درگذشت. پدر بزرگش جعفر منصوري، شاعر و استاد تار و خط بود و نوازندگي تار و سه‌تار را به مادر گيتي آموخت و بدين ترتيب گيتي از طريق مادرش با موسيقي آشنا شد.

بعدها رديف‌هاي موسيقي سنتي را نزد فرامرز پايور، مهدي فروغ و محمود کريمي آموخت. پس از ديپلم به آمريکا رفت و در سيتي‌کالج نيويورک در رشته معماري مشغول به تحصيل شد و در سياتل آمريکا ليسانس هارموني و ارکستراسيون گرفت.

در اواخر دهۀ چهل، فعاليت رسمي خود را با خوانندگي در راديو و تلويزيون آغاز کرد و به خواندن تصنيف‌هاي مردمي مشغول شد. از معروف‌ترين ترانه‌هايي که در اين دوره خواند، مي‌توان ترانۀ «گل مريم» را نام برد.

گيتي در نيمه دهۀ پنجاه سبک متفاوتي براي ادامه فعاليت خوانندگي خود انتخاب کرد. در اين دوره روي اشعاري از شاعران معاصر چون: مهدي اخوان‌ثالث، احمدرضا احمدي و محمدعلي سپانلو آهنگسازي و ترانه‌هايي را اجرا کرد.

در سال 1356، در فيلم «سفر سنگ» به کارگرداني همسرش «مسعود کيميايي» به‌عنوان بازيگر حضور يافت. اين اولين و آخرين کار بازيگري او بود. سالي بعد به آلمان رفت و در هامبورگ يک دوره موسيقي کليسايي و ترانه‌هاي مذهبي را در نوريک هوخ‌شوله گذراند.

گيتي پاشايي پس از انقلاب به طور جدي‌تري به کار آهنگسازي پرداخت و با سه فيلم «تيغ و ابريشم»، «سرب» و «گروهبان» [هر سه فيلم به کارگرداني همسرش مسعود کيميايي] به‌عنوان آهنگ‌ساز فيلم شناخته شد.»

در کارنامه دورۀ خوانندگي گيتي، چند ترانه وجود دارد که حکايت آنها را شايد در فرصتي ديگر، همين‌جا نوشتيم. ترانه‌هايي مثل «گستاخي»، با شعري از «شهيار قنبري» و از ايندست. ولي دو ترانه و يک سرود با صداي اين خواننده اجرا شده که آهنگ و تنظيم  آنها از ساخته‌هاي «اسفنديار منفردزاده» است.

سرود بر مبناي شعر [ملت ار بداند ثمر آزادي را]، از «عارف قزويني» در سال 1354 ساخته و اجرا شده، و ترانه‌ها، يکي ترانۀ «خيال اشرافي» که شعر آن سرودۀ نصرت فرزانه [مسعود کيميايي] است که در سال 1354 در لندن اجرا و ضبط شده، و ديگري ترانۀ «گريه» با شعري از سروده‌هاي «فرهاد شيباني» است، و از جمله ترانه‌هاي کمتر شنيده شده و کميابي که با صداي اين خواننده باقي‌مانده. اين ترانه را در سالروز تولد «گيتي» و به‌ياد او بشنويم.

. . .
. . .
کي مياد حوض بدون ماهي رو نگاه کنه؟
کي مياد پنجرۀ ستاره‌ها رو وا کنه؟
کي مياد مثل قديم به وعده‌هاش وفا کنه؟
کي مياد اسم اونو پشت يه شيشه ـ ها ـ کنه؟
اون مث شاپرک پر سوي بارون کشيده‌اس
کي مياد خستگي‌هاشو از تنش جدا کنه؟
. . .
. . .

ترانه‌خوان: گيتي
سروده‌اي از: فرهاد شيباني
آهنگ ترانه: اسفنديار منفردزاده

* * *